Damar cerrahisine başvurmayı gerektiren belirtiler dört grupta toplanabilir: efor ile ilişkili göğüs ya da bacak ağrısı, tek taraflı bacak şişliği, iyileşmeyen bacak yarası ve nabız ile ilgili değişiklikler. Bunlara ek olarak ani gelişen ve gecikmeye tahammülü olmayan bir uyarı bulguları grubu bulunur.
Damar hastalıklarının önemli bir bölümü yavaş ilerler ve erken dönemde belirti vermez. Bu nedenle vücudun verdiği ilk işaretlerin tanınması, tanının erken konulması açısından belirleyicidir. Aşağıda bu işaretler tek tek ele alınmaktadır.
Efor ile Gelen Göğüs Ağrısı
Yürürken, merdiven çıkarken ya da hava soğukken ortaya çıkan, göğsün ortasında baskı, sıkışma veya ağırlık biçiminde tarif edilen ağrı dikkate alınmalıdır. Ağrı çeneye, sol kola, sırta ya da mideye yayılabilir.
Ayırt edici özelliği, efor ile ortaya çıkıp dinlenmekle birkaç dakika içinde geçmesidir. Zamanla giderek daha kısa mesafede ortaya çıkması ya da istirahatte de görülmeye başlaması, tablonun ilerlediğini gösterir. Şeker hastalarında ve yaşlılarda bu ağrı tipik olmayabilir; yerine yalnızca nefes darlığı ya da yorgunluk hissi bulunabilir.
Nefes Darlığı ve Çarpıntı
Daha önce zorlanmadan yapılan etkinliklerde nefes darlığı hissedilmeye başlanması, kalp işlevinde bir değişikliğin işareti olabilir. Gece yatarken artan ve oturunca rahatlayan nefes darlığı ya da uykudan nefes darlığıyla uyanma özellikle önemsenir.
Yüksek yastıkla uyuma gereksinimi, düzensiz ve hızlı çarpıntı atakları, efor sırasında baş dönmesi ve bayılma da başvuru gerektiren bulgulardır. Bayılma, kapak darlıklarında dikkat çeken bir belirtidir ve ertelenmeden değerlendirilmelidir. Ankara Kalp Damar Doktoru değerlendirmesinde bu şikayetlerin ne zaman ve hangi koşullarda ortaya çıktığı ayrıntılı olarak sorgulanır.
Yürümekle Gelen Bacak Ağrısı
Belirli bir mesafe yürüdükten sonra baldırda, uylukta ya da kalçada başlayan, durunca birkaç dakika içinde geçen ağrı, bacak atardamarlarındaki darlığın tipik bulgusudur. Bu tabloya aralıklı topallama denir.
Ağrının ortaya çıktığı mesafenin zaman içinde kısalması hastalığın ilerlediğini gösterir. Ağrının istirahatte de sürmesi, özellikle geceleri bacağı yataktan aşağı sarkıtınca rahatlaması ise ileri evrenin işaretidir. Bacakta soğukluk, solukluk, tüylenmede azalma ve tırnaklarda kalınlaşma bu tabloya eşlik edebilir.
Tek Bacakta Şişlik
İki bacakta birden görülen şişlik çoğunlukla kalp, böbrek ya da karaciğer kaynaklı olabilirken, tek bacakta ani ortaya çıkan şişlik damar kökenli bir sorunu düşündürür.
Şişliğe gerginlik hissi, ısı artışı, kızarıklık ve baldırda dokunmakla artan ağrı eşlik ediyorsa derin toplardamarda pıhtı olasılığı değerlendirilir. Bu tablo, uzun süreli hareketsizlik, uzun yolculuk, yakın zamanda geçirilmiş ameliyat ya da gebelik sonrası dönemde daha sık görülür. Şişliğe nefes darlığı ya da göğüs ağrısı eklenmesi acil değerlendirme gerektirir.
Bacakta Ağırlık ve Görünen Damarlar
Gün ilerledikçe artan bacak ağırlığı, akşama doğru belirginleşen ayak bileği şişliği, gece kramplar ve bacakta huzursuzluk hissi toplardamar yetmezliğinin erken bulgularıdır.
Görünür hâle gelen genişlemiş damarlar, örümcek ağı biçimindeki ince damarlar ve zamanla ayak bileği çevresinde ortaya çıkan kahverengi renk değişikliği bu sürecin ilerlediğini gösterir. Uzun süre ayakta durmayı gerektiren meslek grupları ve ailesinde varis öyküsü bulunanlarda bu şikayetlerin daha erken ortaya çıkabildiği bilinmektedir. Ankara Kalp Damar Doktorları değerlendirmesinde doppler ultrason ile kaçağın hangi damarda olduğu belirlenir.
İyileşmeyen Bacak ve Ayak Yaraları
Bacakta ya da ayakta oluşan ve beklenen sürede iyileşmeyen bir yara, dolaşım sorununun işareti olabilir. Yaranın yerleşimi ipucu verir: ayak bileğinin iç yüzündeki yaralar toplardamar kökenli olma eğilimindeyken, parmak uçlarındaki ve topuktaki yaralar atardamar kökenini düşündürür.
Şeker hastalarında sinir hasarı nedeniyle yara ağrısız olabilir ve fark edilmesi gecikebilir. Bu nedenle diyabetli kişilerde günlük ayak kontrolü önerilir; ayak tabanının ve parmak aralarının düzenli olarak gözden geçirilmesi istenir.
Kol ve El ile İlgili Bulgular
Kolun kullanılmasıyla ortaya çıkan ağrı ve yorulma, kol atardamarlarındaki darlığa bağlı olabilir. İki kol arasında belirgin tansiyon farkı bulunması da değerlendirme gerektiren bir bulgudur.
Parmaklarda soğukla ortaya çıkan renk değişiklikleri, ellerde uyuşma ve karıncalanma ayrıca ele alınır. Diyaliz için fistül bulunan hastalarda fistülde titreşimin azalması ya da kaybolması, elin soğuması ve güçsüzleşmesi ise gecikmeden bildirilmesi gereken durumlardır.
Beyne Giden Damarlarla İlgili Uyarılar
Kısa süreli ve kendiliğinden düzelen belirtiler hafife alınmamalıdır. Bir gözde perde iner gibi geçici görme kaybı, konuşmada tutukluk, kelime bulamama, vücudun bir yanında güçsüzlük ya da uyuşma bu grupta yer alır.
Bu belirtiler dakikalar içinde geçse bile şah damarındaki bir daralmanın işareti olabilir. Geçmiş olması sorunun ortadan kalktığı anlamına gelmez; değerlendirme yapılması önerilir. Ankara Kalp Damar Cerrahi değerlendirmesinde boyun damarlarının doppler ultrason ile incelenmesi ilk basamakta yer alır.
Karın ve Sırt Bölgesindeki İşaretler
Göbek çevresinde nabızla uyumlu bir atım hissedilmesi, karın aortundaki genişlemenin işareti olabilir. Bu bulgu çoğunlukla zayıf yapılı kişilerde fark edilir.
Yemek sonrası ortaya çıkan karın ağrısı ve buna bağlı yemekten kaçınma ile kilo kaybı, bağırsakları besleyen damarlardaki darlığı düşündürebilir. Bu tablo seyrek görülür ancak tanısı gecikebildiği için akılda tutulması önerilir.
Beklemeye Uygun Olmayan Durumlar
Bazı bulgular karşısında randevu beklenmemelidir. Ani başlayan, yırtılma tarzında ve sırta vuran şiddetli göğüs ağrısı; yarım saati aşan ve dinlenmekle geçmeyen göğüs baskısı; ani gelişen ve sürmekte olan konuşma bozukluğu ya da tek taraflı güçsüzlük bu gruptadır.
Bacakta ya da kolda ani başlayan şiddetli ağrıyla birlikte soğukluk, solukluk, hissizlik ve hareket kaybının görülmesi de acil bir tablodur. Bacak şişliğine eklenen ani nefes darlığı ve öksürükle kan gelmesi ayrıca vakit kaybedilmemesi gereken durumlar arasındadır.
Belirti Olmasa da Kimler Değerlendirilmeli?
Damar hastalıkları sessiz ilerleyebildiği için, risk taşıyan bazı kişilerde şikayet olmadan da değerlendirme önerilebilir. Uzun süredir sigara kullananlar, şeker hastaları, kan basıncı ve kan yağları yüksek seyredenler bu gruptadır.
Ailesinde erken yaşta kalp hastalığı, ani ölüm ya da aort hastalığı öyküsü bulunanlar da değerlendirilebilir. Bağ dokusunu etkileyen kalıtsal hastalığı olan kişilerde ve aort kapağı iki yaprakçıklı bulunanlarda görüntüleme ile izlem gündeme gelebilir.
Hangi Belirtide Hangi Branşa?
Kalp ve damar şikayetlerinde hangi branşa başvurulacağı sık sorulan bir konudur. Göğüs ağrısı, çarpıntı, nefes darlığı ve tansiyon sorunlarında ilk başvuru genellikle kardiyolojiye yapılır; kardiyoloji dahili bir branştır ve tanı, ilaç tedavisi ile damar içinden yapılan girişimleri yürütür.
Bacak damar sorunları, varis, iyileşmeyen bacak yarası, boyun damarı daralması ve diyaliz için damar yolu oluşturulması ise doğrudan kalp ve damar cerrahisinin alanına girer. Kardiyolojide yapılan anjiyografi sonucunda ameliyat gerektiren bir tablo saptandığında değerlendirme cerrahi ile birlikte sürdürülür. Yanlış branşa başvurulması durumunda yönlendirme yapılacağı için, gecikmeye yol açmamak adına şikayetle en kısa sürede başvurulması önerilir.
Belirtiler Nasıl Değerlendirilir?
Değerlendirme öykü ve muayeneyle başlar. Nabızların elle kontrolü, damarlar üzerinde üfürüm dinlenmesi, cilt rengi ve ısısının karşılaştırılması ilk basamakta yapılır.
Ardından ışın içermeyen doppler ultrason ile damardaki akım incelenir; darlığın yeri ve derecesi hakkında bilgi verir. Kalp değerlendirmesinde elektrokardiyografi ve ekokardiyografi kullanılır. Daha ayrıntılı haritalama gerektiğinde ilaçlı tomografi ya da manyetik rezonans anjiyografi istenir. Girişim planlanan olgularda damar içi anjiyografi yapılabilir.
Muayeneye Nasıl Gidilir?
Başvuru öncesinde şikayetin ne zaman başladığı, hangi durumlarda arttığı, neyle rahatladığı ve zaman içinde nasıl değiştiği not edilirse değerlendirme kolaylaşır. Yürüme mesafesinin kaç adımda ya da kaç metrede kısıtlandığı somut biçimde ifade edilmelidir.
Kullanılan tüm ilaçların listesi, daha önce yapılmış tetkiklerin sonuçları ve varsa görüntüleme kayıtları yanında getirilmelidir. Ailede damar hastalığı öyküsü ve sigara kullanım süresi de aktarılmalıdır. Kalp Damar Cerrahi Ankara muayenesinde nabız değerlendirmesi, kol ve ayak bileği basınçlarının karşılaştırılması ve doppler ultrason ilk basamakta uygulanan yöntemlerdir.
Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Belirtileriniz için bir Kalp ve Damar Cerrahisi uzmanına başvurmanız önerilir.